Phòng chống cháy nổ khi thư viện đặt trên tầng cao

Pháp lệnh thư viện quy định bốn yếu tố cấu thành hoạt động thư viện là: vốn tài liệu, trụ sở trang thiết bị, người làm thư viện, bạn đọc. Trụ sở thư viện là nơi làm việc hàng ngày của người làm thư viện, nơi diễn ra các hoạt động của thư viện, bao gồm khuôn viên đất và tổng diện tích toà nhà thư viện. Thư viện nằm ở vị trí trung tâm một khu dân cư hay nằm ở vị trí thuận tiện trong khuôn viên trường đại học sẽ luôn có sức hút với bạn đọc. Nhưng có những thư viện, vì điều kiện khách quan, chưa có mặt bằng riêng dành cho thư viện nên thư viện được đặt trên những tầng cao nhất của toà nhà cao tầng. Công tác bảo quản vốn tài liệu khi thư viện đặt trên tầng cao sẽ khó khăn, vất vả hơn nhiều so với việc bảo quản vốn tài liệu khi thư viện ở tầng thấp, đặc biệt là trong công tác phòng chống cháy nổ, bởi đặc thù của thư viện là các kho tài liệu gồm các vật dễ bắt cháy: giấy, trang thiết bị bằng gỗ.

 

 

Gần đây nhất, vụ cháy thư viện của Viện Hàn lâm Thông tin Khoa học ở Moscow (Nga) ngày 01/2/2015 với hơn 1 triệu tài liệu lịch sử độc bản đã bị thiêu rụi trong hoả hoạn và rất nhiều tài liệu khác bị hư hỏng do chính nước cứu hoả, trong đó có nhiều tài liệu quý về văn hoá và khoa học. Phần lớn tài liệu vẫn chưa được lưu trữ dưới dạng kỹ thuật số. Có thể thấy đây là mất mát lớn của khoa học Nga bởi thư viện lưu trữ rất nhiều tài liệu quý. Nguyên nhân xác định do chập điện là bài học lớn cho các thư viện trong việc phòng chống cháy, nổ trong thư viện.

Theo Điều 28 – Luật Phòng cháy và chữa cháy: “Tại thư viện, bảo tàng, kho lưu trữ, trụ sở làm việc phải sắp xếp các thiết bị văn phòng, hồ sơ, tài liệu bảo đảm an toàn; có biện pháp quản lý chặt chẽ chất cháy, nguồn lửa, nguồn điện, các thiết bị, dụng cụ, chất sinh lửa, sinh nhiệt và các biện pháp khác về phòng cháy khi rời nơi làm việc”. Vậy các thư viện cần làm gì trong công tác phòng chống cháy nổ? Thư viện tầng cao thêm những công cụ hỗ trợ gì trong công tác này?

Tầng cao hấp thụ ánh sáng tốt hơn nên luôn có nhiệt độ cao hơn hẳn so với tầng thấp. Ánh sáng tự nhiên chiếu vào tài liệu, làm giảm độ ẩm tương đối trong không khí, đẩy mạnh quá trình oxy hoá, làm giòn tài liệu và màu mực bị phai mờ. Tia cực tím phá huỷ những liên kết hoá học trong giấy làm cho giấy dễ bị rách. Nhiệt độ trong kho cao sẽ gây ra những phản ứng hoá học làm mất sự thuỷ phân trong giấy làm cho giấy bị mờ chữ, bị giòn, phim ảnh bị giãn nở mở rộng.

Trong trường hợp xảy ra cháy nổ, việc chữa cháy trên tầng cao gặp rất nhiều trở ngại. Di chuyển tài liệu khỏi đám cháy trên tầng cao thường rất khó khăn do khi gặp sự cố, cầu dao điện bị tắt, tài liệu phải chuyển đi bằng thang bộ nên số lượng bị hạn chế và quá trình di chuyển yêu cầu phải khẩn trương, nhanh chóng nên làm cho tài liệu dễ bị hư hỏng, rách nát.

Trong phần lớn các thư viện, người làm thư viện chủ yếu là nữ. Khi gặp sự cố, đa số nữ giới thường hay mất bình tĩnh, tâm lý hoảng loạn. Do đó việc họ thoát khỏi nơi hoả hoạn cũng mất nhiều thời gian và việc cứu tài liệu đối với họ là khó khả thi.

Nguyên nhân chính gây cháy nổ thư viện là do chập điện, các đồ dùng điện có công suất tiêu thụ lớn như máy điều hoà nhiệt độ, máy chủ, hệ thống máy tính, máy in, máy photo… Nếu khi lắp mạng điện mà chưa được tính toán đến, cộng thêm ý thức phòng cháy chữa cháy (PCCC) và ý thức an toàn PCCC dẫn đến các vụ cháy nổ do điện. Phân tích nguyên nhân các vụ cháy xảy ra khi sử dụng các thiết bị điện thấy rằng mạng điện tiêu thụ gây cháy, nổ gồm có ba dạng chính: nguồn điện, dây dẫn, thiết bị tiêu thụ điện.

Lắp đặt đèn chiếu sáng sát trần, sát vách cũng là nguyên nhân vì đèn không chỉ đốt nóng trực tiếp mà nguồn nhiệt có thể là sự bức xạ nhiệt từ các đèn cũng gây cháy. Đa phần loại thiết bị chiếu sáng hiện nay là đèn huỳnh quang, halogen có chấn lưu, biến áp, do đó khi lắp đặt sát trần và vách làm bằng những vật liệu dễ cháy thì rất nguy hiểm.

Các thiết bị không được kiểm tra bảo dưỡng thường xuyên như quạt điện dẫn đến bị cản chiều quay, điện năng không biến được thành cơ năng  mà biến thành nhiệt năng, trong khi bụi thấm dầu nhớt bên trong và lớp vỏ nhựa bọc bên ngoài là vật dễ cháy ở nhiệt độ cao.

Do cọ sát cơ học của tài liệu thư viện xếp sát cạnh nhau, được đặt trên nhà cao tầng, nhiệt độ cao, ánh sáng chiếu cùng sự cọ sát dẫn đến hiện tượng tự bốc cháy.

Cháy do tia bức xạ, tia nắng mặt trời khi tiếp xúc với những vật dễ cháy, nắng rọi qua những tấm thuỷ tinh lồi có thể hội tụ sức nóng tạo thành nguồn và gây cháy.

Thư viện đặt trên tầng cao tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy, nổ với nhiều chất liệu dễ cháy nên các biện pháp phòng chống cháy, nổ cần đặt lên hàng đầu như:

Việc bố trí nhà kho, bố trí trang thiết bị và các biện pháp phòng cháy chống cháy có liên quan chặt chẽ với nhau. Cần trang bị hệ thống báo động tự động khi có cháy. Trong kho cần được trang bị đầy đủ những dụng cụ chữa cháy như các loại bình chữa cháy, cát, xẻng, nước, bao tải, chăn dập lửa. Các loại bình chữa cháy thông dụng được dùng trong kho là bình bọt, bình khí CO2, bình bột. Bình chữa cháy phải đặt ở những vị trí dễ thấy, dễ lấy.

Cửa kho phải chắc chắn, có khoá tốt. Cánh cửa kho mở theo chiều từ trong ra ngoài. Lối đi trong kho phải bảo đảm phục vụ thuận tiện cho dây chuyền công tác nghiệp vụ và vận chuyển tài liệu. Lối đi ngoài kho, ngoài việc bảo đảm cho việc xuất nhập tài liệu, còn phải đủ điều kiện cho phương tiện chữa cháy hoạt động dễ dàng, tiếp cận được nơi xảy ra cháy.

Ngoài nguồn nước phục vụ sinh hoạt, cần lắp hệ thống cấp nước phục vụ cho việc phòng và chữa cháy kho: họng cấp nước, bể chứa nước, máy bơm nước. Không đặt đường ống đi qua khu vực kho vì dễ gây ẩm, mốc khi nước bị rò rỉ. Hệ thống thoát nước phải đảm bảo tiêu thoát nhanh, kể cả trên mái và trên tường.

Trong kho chứa tài liệu không nên để ánh sáng mặt trời chiếu thẳng vào tài liệu, các cửa sổ nên để nhỏ và lắp thêm những loại kính màu có thể ngăn không cho tia tử ngoại chiếu vào và cần có rèm che cửa.

Kho cần có 2 hệ thống điện riêng biệt: hệ thống điện làm việc trong kho và hệ thống điện bảo vệ ngoài kho. Dây dẫn trong kho làm bằng cáp chì và đi ngầm nhằm tránh chập, cháy khi quá tải. Có cầu dao chung cho toàn bộ toà nhà và cầu dao riêng cho mỗi tầng. Trang bị ổn áp để tránh hiện tượng gây cháy nổ do quá dòng, quá áp.

Tổ chức tập huấn cho đội ngũ người làm thư viện kỹ năng xử lý tình huống khi có sự cố cháy nổ xảy ra; huấn luyện định kỳ về thao tác sử dụng bình chữa cháy một cách thuần thục cho người làm thư viện trong việc PCCC tại chỗ.

Thường xuyên kiểm tra hệ thống điện, trang thiết bị an toàn điện ở các phòng đọc, kho tài liệu; tắt nguồn điện ở những khu vực không sử dụng.

Sắp xếp lại hệ thống tủ, bàn ghế, máy tính, giá tài liệu một cách khoa học, gọn gàng nhằm chủ động phòng ngừa và hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại khi có sự cố cháy nổ xảy ra trong thư viện.

Vì vậy, làm tốt công tác phòng ngừa ngay từ đầu, chắc chắn sẽ hạn chế được tối đa hậu quả của cháy, nổ gây ra. Việc này đòi hỏi ý thức PCCC của không chỉ người làm thư viện, của bạn đọc mà còn là ý thức, trách nhiệm của tất cả mọi người. Phòng cháy và chữa cháy là nghĩa vụ và trách nhiệm của toàn thể viên chức và người lao động, kể cả những người đến quan hệ công tác. Công tác phòng cháy phải luôn liên tục, được kiểm tra kịp thời và phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa thư viện và các đơn vị.

Tạ Hiền (Trung tâm Lưu trữ và Thư viện)

 

Bí ẩn kinh dị về hiện tượng “người tự bốc cháy”
Phát hiện chất nổ bằng điện thoại di động
Bí quyết dùng lửa dập lửa trong chữa cháy