Mùa Xuân trên mũi Sa

Nếu điểm cực bắc biên giới đất liền Việt Nam thuộc xã Lũng Cú, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang thì đường biên giới biển khơi chính là mũi Sa Vĩthuộc phường Trà Cổ, TP Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh.

 

 

Một sớm tinh sương ngày cuối năm, bầu trời u ám, mặt biển nặng một màu xám xịt, gió mùa Đông Bắc từ bãi sú vẹt thổi vào lạnh buốt, rì rầm tiếng những người đi cào ngao. Mấy tháng mùa Đông giá lạnh, ngao lặn sâu vào cát để ngủ đợi Xuân về, khi tiết trời ấm áp thì chui lên sinh đàn đẻ đống. Mấy bữa nay ngao lên, bà con đi cào ngao khá đông. Mũi Sa Vĩ hay còn gọi là Bãi Gót là nơi ngao tự nhiên về sinh sống rất nhiều. Ngao ở đây rất ngon, thịt dày, chắc và rất ngọt nước, ngon hơn hẳn ngao nuôi. Những người đàn bà quần áo lấm lem bùn cát, đang túm tụm thành nhóm, dù đã thức gần suốt cả đêm nhưng hầu như không thấy mệt; trái lại, nét mặt ai cũng rạng ngời. Đêm qua họ đã “trúng” mẻ ngao kha khá. Cuộc mưu sinh dù rất vất vả nhưng có thành quả thì ai cũng hứng khởi. Nắng đã lên. Mặt biển nhuốm chút óng ánh của nắng. Bãi Gót cứ dần dài ra, như chưa chịu ngừng vươn về phía biển.

Mũi Sa Vĩ mà người dân địa phương quen gọi là mũi Gót (Bãi Gót). Bãi vươn ra ngoài biển, dài hàng cây số. Khi nước thủy triều rút sẽ lộ ra một dải đất dài xa vút, lúp xúp cây sú vẹt và lệt sệt đất bùn. Bãi Gót là cửa Sông Bắc Luân, một bên là biển.

Sử sách xưa kể lại rằng sơ khai của hải quân Việt Nam được thành lập từ năm 1288 mà vị “tư lệnh” đầu tiên là Phó Đô tướng Trần Khánh Dư với trận thủy chiến ở Vân Đồn, tiêu diệt đội thuyền lương Trương Văn Hổ của quân Nguyên. Trần Khánh Dư được giao nhiệm vụ bảo vệ vùng đất ven biển và biển đảo chiến lược hiểm yếu vùng Đông Bắc có mũi Sa Vĩ và Trà Cổ này. Ông tổ chức một đội quân tinh nhuệ đặt tên là “binh hải quân” đóng tại Vân Đồn, Quảng Ninh. Đội quân thủy chiến có 30 đô, biên chế mỗi đô 80 người lính, toàn quân có 30 chiếc thuyền, mỗi thuyền có 30 lính chèo thuyền. Khi trấn giữ Vân Đồn, người Việt ở đây làm nghề buôn bán, mọi thứ đều trông vào khách buôn phương Hán nên quần áo cũng theo phong tục người Hán. Bởi vậy, đề phòng gian tế và tự tôn dân tộc, ông hạ lệnh rằng, quân đóng ở Vân Đồn là để ngăn giặc Hán nên không được đội nón của phương Bắc mà đội nón Mã Lôi, ai trái lệnh, phạt!”. Dường như, từ xưa, các cụ đã có ý thức cảnh giác để bảo vệ lãnh thổ. Nghe nói, có mươi hộ dân hải ngoại đến cư trú đất này, các cụ đều đưa cả về phía sau, muốn tham gia lễ hội cũng chỉ ở vai phục vụ. Tương truyền ngư dân Sa Vĩ hiện là hậu duệ của những người đi biển đến từ bán đảo Đồ Sơn, Hải Phòng xưa. Cách đây khoảng 6 thế kỷ, một nhóm ngư dân Đồ Sơn đi đánh cá gặp bão, ghé vào đây. Lúc ấy, Trà Cổ còn là đầm bãi, đầm lầy, chưa có người sinh sống. 12 gia đình ngư dân Đồ Sơn đã phân vân, bàn luận không biết nên về hay ở lại. Cuối cùng, 6 gia đình quay, 6 gia đình ở lại. “Ở đây vui thú non tiên/ Tháng ngày tôm cá lấy tiền nuôi nhau”. Và họ ở lại khai hoang, lập làng dựng nên Trà Cổ. Người dân Sa Vĩ có một nghề truyền thống đó là cào ngao (nghêu) trên vùng biển giáp biên giới Trung Quốc với cái tên rất ngộ là “nạo vạn”. Thường họ đi bè máy (được kết bằng tre) ra ngoài biển. Chờ nước ròng, họ xuống biển với cái cào, đầu cán có dây choàng ôm thân người rồi đi giật lùi, phát hiện có ngao thì dừng lại vớt lên. Hiểu nôm na “vạn” là dân vạn đò, “nạo” là nạo vét. Ngoài cào ngao, những người đi bắt giun đất, sá sùng cũng được gọi là “nạo vạn”…

Đội Công tác Tràng Vĩ thuộc Đồn Biên phòng Trà Cổ đóng quân ngay sát mũi Sa Vĩ. Câu chuyện khi xây dựng cột mốc 1378 khá đặc biệt này. Cột mốc chủ quyền được đặt ở đỉnh cực Đông Bắc trên mũi Sa Vĩ, dấu mốc cuối cùng của tuyến biên giới Việt – Trung tính từ cột mốc số 0 trên đỉnh Khoang La San ở ngã ba biên giới 3 nước Việt – Trung – Lào. Theo thông lệ quốc tế, khi biên giới đi qua sông thì phải cắm cột mốc kép đồng thời cả 2 nước. Mốc 1378 do Việt Nam xây dựng trên hòn Dấu Gót, có nền đất yếu, thủy triều lên là toàn bộ hòn chìm xuống mặt nước. Bởi thế, khi xây mốc, các anh phải đào sâu xuống tận tầng đá gốc rồi xây bệ mốc cao hơn chục mét. Sau đó, mới xây mốc trên bệ trụ để khi thủy triều lên, mốc vẫn nổi cao trên mặt nước. Như thế cũng đủ thấy sự gian nan, vất vả của những người lính nơi đây khi đặt dấu mốc đầu tiên bảo vệ chủ quyền đất nước.

Trong ánh nắng ngày mới còn mờ tỏ, đó là Cột mốc chủ quyền số 1378 được cắm giữa dòng chảy. Đó chính là cột mốc cuối cùng của tuyến biên giới Việt – Trung, tính từ mốc số 0, trên đỉnh Khoang La San ở ngã ba biên giới ba nước Việt Nam – Lào – Trung Quốc. Chợt nghĩ, những người đàn bà đi cào ngao ở bãi Gót chính là những người Việt Nam có mặt nơi địa đầu Tổ quốc gần như suốt đêm qua. Bà con ngày đêm mưu sinh, hiện diện nơi đây, tự thân bà con chính là những “cột mốc sống” canh giữ chủ quyền đất đai, sông biển nơi địa đầu Tổ quốc”.Chỉ bình dị vậy thôi nhưng đủ khiến những con người nhỏ bé giữa mênh mông đất trời và biển cả vùng biên giới cảm thấy khoảng cách giữa miền Đông Bắc và cực Nam của Tổ quốc như ngắn lại, trách nhiệm với đất nước, chủ quyền như lớn lao hơn.

Ở Sa Vĩ còn có cụm thông tin cổ động khá độc đáo. Công trình này gồm 3 phần: phần quảng trường, phần cụm công trình chính và phần nhà dịch vụ, quy tụ thành một quần thể kiến trúc đẹp, hiện đại, mang đậm bản sắc dân tộc. Phía trước là khu vực quảng trường với 2 hàng trụ đá mà chất liệu đá tự nhiên lấy từ vùng đất cố đô Hoa Lư (Ninh Bình). Hai hình trụ đá xếp hình bán nguyệt phía sau vững chãi, sừng sững, gợi cho chúng ta liên tưởng đến những người lính kiên trung nơi địa đầu luôn ngày đêm canh giữ cho từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.

Theo các bậc tam cấp lên đỉnh, cụm công trình chính được xây dựng với 8 ngọn dương vút thẳng lên trời xanh cao 27m được đúc bê tông vĩnh cửu và được mạ lên một lớp kẽm trên bề mặt để có thể chống lại sự tác động của thời tiết và môi trường, khí hậu biển khắc nghiệt nơi đầu sóng ngọn gió. Để nâng đỡ những ngọn dương cao vút ấy, có một tổ hợp với thiết kế kết cấu mái cong đặt lên những trụ đỡ bê tông cốt thép được khắc họa những dáng hình chim lạc trên mặt trống đồng, tạo nên một không gian uyển chuyển, sinh động và oai nghiêm, hùng vĩ. Cảm giác khí thiêng non nước với trầm tích văn hóa lịch sử ngàn năm như tụ về đây từ kinh đô Hoa Lư đến bóng dáng vua Hùng Vương dựng nước.

Ở Trà Cổ có một cột mốc chủ quyền văn hóa đặc biệt, đó là đình Trà Cổ. Ngôi đình mặc dù được xây dựng tại vùng biên giới giáp Trung Quốc nhưng hoàn toàn mang phong cách kiến trúc Việt Nam, không hề lai căng, pha tạp đồng hóa với kiến trúc Trung Hoa. Điều này khẳng định rằng, cha ông ta ngày xưa đã rất coi trọng bản sắc văn hóa dân tộc. Đình có niên đại từ thế kỷ 16 đến nay vẫn vẹn nguyên, thờ 6 vị tiền công người Đồ Sơn, Hải Phòng và thờ Quận He Nguyễn Hữu Cầu, một lãnh tụ nông dân khởi nghĩa thời Lê – Trịnh cũng quê Đồ Sơn. Và một điều làm tôi ngạc nhiên nơi đây chính là cảm hứng để nhạc sỹ Nguyễn Cường một người quen gắn bó với nhịp điệu Tây Nguyên hoang dã, với nhịp Rock hiện đại đã viết ca khúc “Mái đình làng biển” với những câu hát lúc nào cất lên lại thấy dòng máu cội nguồn chảy râm ran trong từng tế bào, huyết mạch:

Thi gan cùng tuế nguyệt

Bao lâu bao lâu rồi

Mái đình xưa làng Việt

Thanh thanh một góc trời

 

Những thăng trầm thời gian đã ghi tạc hình dáng

Nét chạm trổ phượng long uốn lượn tựa mây sóng

Gửi vào đây vào đây vui buồn người Việt

Gửi vào đây vào đây tâm hồn người Việt

Ðâu trúc mai sân đình, đâu dáng ai ưa nhìn

Ðộng lòng tôi câu hát người xinh

 

Vây quanh nhịp trống chèo

Ai trao duyên ai vô tình nên còn đây lời hẹn

Chăm non một góc đình

 

Những thăng trầm thời gian đã ghi tạc hình dáng

Nét chạm trổ phượng long uốn lượn tựa mây sóng

Gửi vào đây vào đây vui buồn người Việt

Gửi vào đây vào đây tâm hồn người Việt

Ðâu trúc mai sân đình đâu dáng ai ưa nhìn

Ðộng lòng tôi câu hát người xinh

 

Ơi vút cong mái đình

Ơi nước non ân tình

Hồn Việt Nam như thế

Hơ… thuở bình minh

Mái đình không bao giờ cũ, là cột mốc khẳng định chủ quyền văn hóa Việt Nam bao đời nghiêng bóng xuống tâm hồn, tâm thức người Việt…■

Bảo Bình

 

 

 

 

 

 

Lâm Đồng: Lửa thiêu rụi trụ sở chi nhánh điện Đà Lạt.
Lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH – Công an TP Hải Phòng tìm kiếm người mất tích trong vụ sập giàn giáo
TPHCM: Cháy sát chợ Bình Tây, nhiều tiểu thương vội vã sơ tán hàng hóa