Thủ phạm phóng hỏa đốt thành Rome cổ đại – câu hỏi còn nhiều ẩn số

Rome cổ đại tồn tại suốt hơn 1.000 năm, có lịch sử lâu đời, ảnh hưởng sâu rộng tới các giai đoạn lịch sử sau này của nhân loại. Lịch sử của Rome đã để lại cho hậu thế những di sản văn hóa phong phú. Bên cạnh những tác phẩm văn học sớm nhất mà Rome cổ đại truyền lại là hý kịch, trong đó có hài kịch, cũng có cả những bi kịch là những công trình kiến trúc nổi tiếng thế giới cho thấy thời đại phát triển rực rỡ chưa từng có của Rome. Tuy nhiên, ngày 18/7/64 một vụ hỏa hoạn lớn đã thiêu rụi thành Rome cổ đại trong suốt 14 ngày. Vụ cháy lớn đến nỗi đã phá hủy gần như hoàn toàn thành phố lớn nhất của đế quốc La Mã khi đó, khiến hàng vạn người mất nhà cửa, lâm vào cảnh bần hàn. Tuy nhiên, thủ phạm phóng hỏa đốt thành Rome ngày ấy đến nay vẫn chỉ là giả thuyết.

 

                Rome được mệnh danh là thành phố vĩnh hằng.

 

Trong thời đế quốc La Mã cổ đại, sự nghiệp kiến trúc của Rome phát triển chưa từng thấy. Các hoàng đế Rome muốn chứng tỏ sự cường thịnh của đất nước bằng các kiểu kiến trúc. Các đền thờ thần, đại giáo đường, những hình trụ, cổng vòm mọc lên như nấm xung quanh quảng trường Rome. Thời kỳ đế quốc hưng thịnh, biết bao nhiêu công trình kiến trúc tuyệt vời đã lần lượt được xây dựng. Trong đó phải kể đến công trình kiến trúc lớn nhất mà những vết tích của nó vẫn còn tồn tại tới ngày nay. Đó là đấu trường hình tròn, phần bên ngoài có ba tầng, bao quanh là những hàng cột đá. Sức chứa của nó lên tới 5 vạn người. Sừng sững giữa quảng trưởng Rome là trụ đá ghi công Hoàng đế Toragianut chinh phục xứ Daxia với những bức phù điêu liên hoàn từ dướỉ lên trên, tái hiện lại các cuộc chinh chiến của vị vua này. Rất nhiều di tích của Rome cổ đại được bảo tồn cho đến ngày nay, hàng năm thu hút hàng triệu người tới tham quan.

 

Dấu tích thành Rome.

 

Ngày 18/7/64 đối với thành Rome là một ngày tai họa khủng khiếp. Chập tối hôm đó, gần đấu trường hình tròn trong thành Rome bỗng xảy ra đám cháy lớn. Lúc đó gió rất to, ngọn lửa nhanh chóng lan rộng ra khắp thành phố. Đám cháy này đã kéo dài 9 ngày đêm, trong 14 khu thành Rome chỉ sót lại 4 khu chưa bị ngọn lửa thiêu trụi. Có một khu bị ngọn lửa thiêu hủy hoàn toàn, còn các khu khác cũng thành nơi đổ nát.

Rất nhiều người bị chết cháy, tài sản bị đốt thành tro bụi. Vàng bạc châu báu, hàng loạt các tác phẩm nghệ thuật, tư liệu lịch sử bất hủ cướp được trong chiến tranh đem về Rome phần lớn bị tiêu hủy, số còn lại bị đám loạn dân “hôi của” trong lúc tháo chạy. Đám cháy này do thiên tai hay con người gây ra? Ai đã đốt cháy thành Rome? Những câu hỏi này đến nay các nhà sử học vẫn còn tranh luận chưa có hồi kết.

Theo truyền thuyết lưu hành thời đó, đám cháy này do Nero hạ lệnh đốt. Nero là một bạo chúa đầy tai tiếng trong lịch sử La Mã cổ đại. Y kiêu ngạo, ăn chơi trác táng, đã nhẫn tâm giết cha giết mẹ, tàn sát dân lành. Ăn chơi phóng túng, thói tiêu tiền như rác của y đã dẫn đến việc quốc khố thành Rome không còn một xu. Nero còn ra sức vơ vét, tịch thu tài sản của kẻ giàu có để ném vào những cuộc ăn chơi, tiêu khiển. Chính những tội ác của y gây ra đã khiến cho xã hội La Mã lúc ấy hình thành rất nhiều tầng lớp đều căm thù y.

Là một hoàng đế, vì sao y lại ra lệnh thiêu hủy thành bang của mình? Điều này khiến người đời không thể tin được. Khi ngọn lửa bốc lên, xét tất cả hành vi của y, quả thật y là kẻ tình nghi lớn nhất. Tương truyền khi đó có một người nói đùa rằng: “Sau khi chết, tôi muốn trời đất là một biển lửa”. Nero đã ngắt lời người đó: “Không, khi đang sống, ta sẽ làm cho trời đất biến thành một biển lửa”. Nhiều lần, Nero biểu thị, mình không thích kiến trúc cũ của thành La Mã và đường phố quanh co chật hẹp. Y mong muốn dùng mồi lửa đốt trụi những ngôi nhà cũ nát để xây dựng lại thành Rome theo ý của mình.

Thế nên khi thành La Mã lửa chảy ngút trời, Nero không cho cứu. Y còn leo lên lầu ở vườn hoa, vừa thưởng thức cảnh rực rỡ của biển lứa, vừa ngâm những bài thơ, bài hát hủy diệt thành Troy trong tiếng đàn thất huyền.  Ở gần ngôi nhà vàng, bản thân Nero rất muốn chiếm đoạt số của cải của đế quốc làm của riêng. Tại đó có một số kho thóc. Tường của kho thóc xây bằng đá, ngọn lửa không thể lan đến được. Ông ta liền hạ lệnh dùng máy công thành, phá hủy những bức tường để cho ngọn lửa lan đến.

Sau khi ngọn lửa tắt, Nero lập tức xây dựng “ngôi nhà vàng”, tức cung điện của mình trên chính đống hoang tàn. Ngoài vàng bạc châu báu dùng trong xây dựng còn phải xây dựng rừng cây, bãi tắm, nhà  thủy tạ, bể bơi, vườn động vật… Cung điện được trang sức bằng vàng bạc châu báu, trần nhà được viền bằng ngà voi. Sau khi xem cung điện, Nero vô cùng vừa lòng, y nói: “Đây mới giống nơi ở của con người!”. Y còn tuyên bố nhà nước phụ trách vận chuyển thi thể và rác, rồi nhân cơ hội đó vơ vét tài sản của những gia đình giàu có không bị ảnh hưởng bởi đám cháy tại Rome.

Sau khi ngọn lửa ngưng cháy, dân toàn thành Rome vô cùng phẫn nộ, bắt đầu chĩa mũi nhọn vào Nero. Để giảm bớt sự bất bình của quần chúng đối với mình, Nero đã thi hành hình phạt tàn khốc nhất đối với một số “tội phạm” như: kẻ bị bịt da thú cho chó săn cắn xé vào người; rồi dẫn người phạm tội vào nơi có dầu, sau đó sai người châm lửa đốt, người bị hình phạt này bị thi hành vào ban đêm không khác gì ngọn đèn chiếu sáng. Những hành động man rợ này của Nero không những không làm mọi người bị khuất phục, trái lại càng khiến người đời nghi ngờ y có tình đốt cháy thành Rome.

Về việc Nero có đốt thành Rome hay không, đến nay các nhà sử học đều có ý kiến khác nhau. Nhà sử học La Mã cổ Tacitus cho rằng, Nero ra lệnh đốt thành Rome. Ông viết: “Khi ngọn lửa đang thiêu cháy thành phố, không có ai dám đi chữa cháy. Bởi có một số người liên tục đe dọa, không cho ai ra chữa cháy. Không những vậy còn có một số người công khai ném đuốc khắp nơi. Họ nói rằng phụng mệnh làm như thế”. Những người có hành vi kỳ lạ trong hỏa hoạn này rất có thể là thân tín của Nero.

Một nhà sử học khác viết: “Mấy vị quan chấp chính tiên nhiệm khi trông trang trại của mình, phát hiện bọn thị vệ của Nero cầm đuốc và mạt cưa nhưng lại không dám xông ra bắt bọn chúng”. Các nhà sử học La Mã cổ hầu như nhất trí cho rằng: Để xây dựng lại thành Rome mới, Nero đã cố tình cho tay chân của mình đốt cháy thành Rome này.

Có người còn cho rằng, Nero hay ví mình là một nghệ sĩ vĩ đại. Y coi thành Rome cháy là tác phẩm vĩ đại do chính mình sáng tác. Nhưng hiện nay có học giả không đồng ý với quan điểm này. Họ cho rằng, “kẻ tự xưng là nhà nghệ thuật không thể thưởng thức tác phẩm nghệ thuật”. “Thành Rome rực lửa” trong ngày trăng rằm. Dưới ánh trăng rực rỡ, tác phẩm của y không thể đạt hiệu quả tốt nhất.

Hỏa hoạn thành Rome chỉ có thể diễn ra một lần. Không thể vì Nero là một hoàng đế đạo đức thấp kém mà có thể khẳng định y là thủ phạm trong vụ phóng hỏa này. Nero một kẻ tự cho mình là “diễn viên thiên tài” và “nghệ sỹ kiệt xuất” đã đưa cảnh giết chóc và tử hình thực sự lên sân khấu, khiến khán giả sợ đến vỡ mật.

Từ đó, y không vừa lòng đối với khán giả La Mã. Y cho rằng chỉ có người Hy Lạp mới có trình độ thưởng thức nghệ thuật thực sự, vì vậy y vội vàng bỏ cả chính sự để đi Hy Lạp tìm gặp tri âm. Các buổi biểu diễn công khai ở Hy Lạp tiến hành suốt 15 tháng mà y vẫn không có ý định trở về. Đến khi biết đế quốc La Mã xảy ra phản loạn, vị hoàng đế mới đã được xác lập, y mới hoảng hốt trở về. Nhưng tất cả đều đã quá muộn, y chạy đến ẩn nấp trong một túp lều tranh.

Khi quân La Mã đuổi đến nơi, biết rằng mình khó tránh khỏi cái chết, Nero vẫn còn than: “Một nghệ sĩ vĩ đại sắp chết rồi sao?!”. Sau đó y rút dao tự sát.  Trận hỏa hoạn thành Rome đã trở thành câu đố mãi mãi không thể giải được. Sau này, các nhà sử học vẫn không tìm được những chứng cứ, tư liệu lịch sử thuyết phục để chứng minh Nero là kẻ chủ mưu đốt thành Rome.

 

Nhà triết học Đức là Hegel nói: “Quá khứ không có một mục đích có ý thức làm điểm xuất phát. Cái quan trọng là cái người ta không biết đến. Nó xuất hiện như là kết quả của hành động của chúng ta. Trên ý nghĩa đó, lý trí thống trị thế giới”. Như vậy, chúng ta phải chấp nhận lịch sử, bởi chúng ta không có cách nào thay đổi được nó. Chúng ta không thể tìm ra tất cả nguyên nhân của các sự kiện lịch sử được, bởi vì ngay cả những nhà sử học chuyên nghiên cứu về vấn đề này thời đó cũng bó tay không giải thích nổi./.

 

                                                                                                                      TUỆ MINH

                                                    (Tổng hợp)

 

 

 

Mừng vì bị điểm xấu.
Kéo váy chạy cho nhanh.
Chân tình